Van onzichtbaar naar bespreekbaar: omgaan met chronische ziekten op het werk

    Ze zijn met veel: werknemers die dagelijks worstelen met een onzichtbare en/of chronische ziekte. Denk aan diabetes, reuma, endometriose, migraine, ... Ze lijken oké, maar hun lichaam vraagt elke dag extra energie. Deze onzichtbare zieken hebben ook onzichtbare noden. En precies daarom verdienen ze extra aandacht in elk modern welzijnsbeleid.

    Op deze pagina:

    Volgens de Federale Planningdienst geeft 26,8% van de Belgen ouder dan 16 jaar aan een langdurige aandoening of gezondheidsprobleem te hebben. Voor mensen ouder dan 50 stijgt dat aandeel naar 33%. Toch blijft het thema vaak letterlijk ongezien, ook op de werkvloer. Door het onderwerp bespreekbaar te maken, kun je het werk en de werkplek beter afstemmen op de noden van onzichtbaar zieken. Resultaat? Meer werkgeluk, minder uitval. We geven je enkele tips hoe je dit concreet kan aanpakken.

    Wat is een onzichtbare ziekte?

    Een onzichtbare ziekte is een aandoening die je niet meteen opmerkt, maar die wel een grote impact heeft op iemands leven en functioneren. Denk aan:

    • auto-immuunziekten (MS, reuma, lupus)

    • chronische pijn of vermoeidheid

    • diabetes

    • kanker en langdurige nazorg

    • psychische aandoeningen (depressie, angststoornissen)

    • ...

    De impact op werk is groot. Uit Europese studies blijkt bijvoorbeeld dat mensen met diabetes 2 tot 10 extra ziektedagen per jaar hebben. Bij reuma kan dat oplopen tot 147 dagen. Dat zijn geen marges meer, maar structurele uitdagingen. Voor de werknemer en voor de organisatie.

    De economische realiteit

    Verzuim is duur. Niet alleen de gewerkte uren die wegvallen, maar ook indirecte kosten zoals productiviteitsverlies, vervanging, werkdruk voor collega’s,... Tel die kosten samen en je komt aan een heus bedrag. Ontdek hoe je directe en indirecte verzuimkosten in kaart brengt voor jouw organisatie.

    Proactieve preventie

    België heeft een duidelijk wettelijk kader rond verzuim: de welzijnswet en de wetgeving rond re-integratie. Die heeft drie grote ambities:

    1. voorkomen dat mensen ziek worden

    2. voorkomen dat zieke medewerkers langdurig uitvallen

    3. sneller en flexibeler terugkeer mogelijk maken

    Dat de focus op preventie toeneemt, is een goede zaak. Nele Lenaers, arbeidsarts en expert verzuim bij Mensura: “Een werknemer met bijvoorbeeld reuma of MS die in stilte ‘aanmoddert’, moet momenteel wachten tot het echt misloopt voor er ondersteuning komt. Tegen dan is de schade – voor alle partijen – vaak al groot. De focus ligt nu nog te vaak op re-integreren wanneer iemand al maanden thuiszit. Maar met preventie, dialoog en tijdige aanpassingen werk je proactief; zo verhoog je de inzetbaarheid en verminder je verzuim.”

    Aan de slag met preventie en menselijke ondersteuning

    Echt impact maken? Dan kies je voor een aanpak waarin preventie, open communicatie en een mensgericht beleid hand in hand gaan. Drie partijen spelen daarin een sleutelrol:

    1. Jij als werkgever

    • Flexibele werkafspraken: glijtijden, telewerk, progressieve tewerkstelling.

    • Werkplekaanpassingen: ergonomische aanpassingen, taakverschuiving, minder fysieke belasting.

    • Mensgericht leiderschap: leidinggevenden trainen in omgaan met chronische ziekten en psychosociale signalen.

    • Inclusieve cultuur: open dialoog normaliseren, niet pas wanneer het misloopt.

    • Psychologische veiligheid: een omgeving waarin medewerkers zonder schaamte hun noden kunnen aangeven.

    Al deze acties neem je mee op in je welzijnsbeleid. Bouw ook een duidelijk verzuimbeleid, dat helpt je om op een gestructureerde manier verzuim te managen.

    💡 Tip: Lees meer over een inclusieve werkplek voor mensen met een beperking.

    2. De onzichtbaar zieke werknemer zelf

    Niet iedereen wil of kan praten over zijn ziekte. Maar het helpt als onzichtbaar zieke werknemers aangeven wat hun noden en grenzen zijn. Vraag hen welke taken moeilijk(er) lopen of wanneer klachten erger zijn. Werknemers kunnen in alle vertrouwelijkheid spreken met de leidinggevende, hr of de vertrouwenspersoon. Ze kunnen daarnaast aankloppen bij hun preventiedienst voor een gesprek met de arbeidsarts, een psycholoog of andere preventiedeskundige.

    💡 Ook tijdens de ziekteperiode is het belangrijk om verbonden te blijven met het team. Daar speelt de werkgever ook een rol in.

    3. Arbeidsarts en preventiediensten

    Een externe preventiedienst helpt bedrijven bij alles rond welzijn, preventie en veiligheid. Door een multidisciplinaire aanpak met onder meer ergonomen, psychologen, arbeidsartsen, verzuimexperten,… schatten ze de professionele risico’s in en bepalen de experts samen met jou welke acties er nodig zijn. Schakel ze in om mee na te denken over een inclusieve aanpak voor onzichtbaar zieken.

    Een belangrijke schakel is de arbeidsarts, die instaat voor het gezondheidstoezicht. Hij is de geknipte persoon om de chronisch zieke medewerker te ondersteunen. Dit kan door contact te hebben met de behandelende arts(en) of de leidinggevende(n), maar ook door aanpassingen aan de werkpost voor te stellen of door te verwijzen naar een psycholoog of ergonoom. De arbeidsarts kan ook een sociaal medisch team opstarten met eventuele andere preventieadviseurs, je hr-dienst en je interne preventieadviseur.

    💡Tip: Elke medewerker kan een spontane consultatie aanvragen bij de arbeidsarts, ook als die niet onderworpen is aan het gezondheidstoezicht.

    Van onzichtbaar naar gezien

    Onzichtbare ziekten hoeven niet te leiden tot onzichtbare werknemers. Een preventieve, menselijke en inclusieve aanpak is de sleutel tot duurzame inzetbaarheid. Heb je vragen rond de aanpak van een medische problematiek? Wil je aan de slag met een verzuimbeleid of leadership-vaardigheden? Bij Mensura zit je aan het juiste adres.