Sleutelen aan de spelregels van re-integratie: wat moet anders?

Het aantal langdurig zieken blijft. Waar loopt het fout?

Frank Vandenbroucke: “De afgelopen 25 jaar is één tak van de sociale zekerheid onaangeroerd gebleven: de ziekte-uitkeringen en invaliditeit. Daarom zijn we sinds 2021 stappen aan het zetten om het systeem bij de tijd te brengen.

Ik geloof sterk in responsabilisering. Geen solidariteit zonder verantwoordelijkheid. Maar iedereen moet mee het bad in: ziekenfondsen, werkgevers, behandelende artsen, bemiddelingsdiensten … Dat veronderstelt ook dat het voor iedereen duidelijk is welke rol hij speelt. Tegelijk is het nodig dat we dezelfde doelstellingen nastreven. Polariseren brengt ons geen stap verder, we moeten in dezelfde richting kijken.”

Hanne Sanders: “Wie wat doet, moet inderdaad verder verfijnd worden. Dat is niet altijd even duidelijk. Tegelijk moeten we nog meer inzetten op dialoog tussen alle actoren.

Waar ik nog een belangrijke werf zie, is het verzamelen van relevante en heldere data. Wat we nu aan data hebben, is nog te flou. In de pers lees je de grote getallen, zoals ‘meer dan 500.000 mensen zijn langdurig ziek of arbeidsongeschikt’. Als we gericht willen handelen en responsabiliseren, hebben we fijnmaziger analyses nodig. Welke sectoren zijn het hardst getroffen? Welke redenen of pathologieën zorgen voor uitval?”

Wim Adriaens: “Het maatschappelijk potentieel dat we laten liggen, is te groot. De mentaliteit ‘ik kan nog iets’ bij mensen die kampen met ziekte of arbeidsongeschiktheid is nog niet evident. In Denemarken bijvoorbeeld, is het heel normaal om na drie weken afwezigheid op het werk naar een jobcenter te gaan om daarover te praten. Psychologische veiligheid is daarin zeer belangrijk.

Ons systeem is nog te veel op controle gericht, en te weinig op wat nog mogelijk is. Het duurt ook te lang voor mensen tot bij de VDAB komen, en dan is hun zelfvertrouwen vaak al sterk verminderd. Nochtans is dat essentieel om hen zelf hun lot in handen te laten nemen.”

Zet het regeerakkoord voldoende in op preventie van langdurige ziekte?

Frank Vandenbroucke: “We zijn nog onvoldoende bezig met preventie. De beroepsbevolking veroudert en de wereld van werk verandert snel. Preventie moet gericht zijn op de fundamenten van arbeidsorganisatie vandaag. Hoe krijg je jobs die zelfsturend en uitdagend zijn, is daarbij een belangrijke vraag.

Ik reik daarvoor uit naar de preventiediensten. Hoe denken jullie preventie nog efficiënter en leniger te kunnen inzetten in organisaties? Wat is daarvoor nodig?”

Is de hele re-integratiewetgeving niet te complex?

Hanne Sanders: "Jazeker. De trajecten zijn zwaar en wettelijk dichtgetimmerd. Ook de rol van de arbeidsarts is sterk gereglementeerd. Als sector zijn we met een grote denkoefening bezig om te kijken hoe we flexibeler zouden kunnen werken. We willen op een laagdrempelige manier bereikbaar zijn voor alle werknemers. Politiek is de oproep van de sector alvast opgepikt. Er zitten dan ook bijsturingen aan de welzijnswetgeving in de pijplijn."

In het regeerakkoord wordt ook melding gemaakt van de 'fit note'. Een goede zaak?

Bart Teuwen: "Dat is een aangepaste versie van het ziektebriefje. Uitgangspunt zijn de mogelijkheden die een zieke werknemer wel nog heeft. Kan de patiënt in kwestie nog ingezet worden, eventueel met ander of aangepast werk?

Ik ben zeker voorstander van die maatregel, op voorwaarde dat we die slim interpreteren. We kunnen lessen trekken uit de invoering in het Verenigd Koninkrijk, waar ze te snel gegaan zijn. Het gevolg: de meeste artsen duiden gewoon niet aan of de zieke werknemer nog arbeidspotentieel heeft. Dat moeten we vermijden met een goede implementatiestrategie en duidelijke afspraken."